X
تبلیغات
تاریخ دوم راهنمایی
21:58   تاریخ اروپا در قرون وسطا (برای مطالعه)

زمانی که اسلام به ایران وارد شد و دوران تازه ای از تاریخ در کشور ما آغاز شد , در اروپا شرایط دیگری حکمفرما بود . این دوره ازتاریخ اروپا ( از قرن پنجم تا پانزدهم میلادی ), قرن وسطا نامیده شده و تقریبا مصادف است با اواخر دوره ساسانی تا پایان دوره تیموری . این دوره بین دو دوره قرون باستان ( قدیم ) و قرون جدید قرار گرفته و از این دو زمان متمایز است .
قرون باستان به عصر تمدن یونان و روم گفته می شود . قرون جدید به دورانی باز می گردد که اروپاییان پس از قرن ها رکود , دوباره در صدد اصلاح وضع خود بر آمدند .
از جمله خصوصیت قرون وسطا حاکمیت کلیسا و فئودالها بر جرامع اروپایی و همچنین کم توجهی به علم و دانش و زندگی مردم است.

کلیسا و فئودالیسم – حاکمان قرون وسطا

با گسترش نفوذ مسیحیت در اروپا , و ایجاد جایگاه خاص کلیسا , پیشوایان مسیحیت نیز سلطه خود را بر جنبه های گوناگون زندگی مردم توسعه دادند . و از قرن پنجم میلادی, قدرت این گروه و خصوصا مقام پاپ ( مهم ترین آنها ) به اندازه ای افزایش یافت که حتی پادشاهان در مراسم تاجگذاری , تاج را از دست پاپ می گرفتند . حاکمیت رهبران مسیحی بدلیل نشر خرافی و اقدامات سخت گیرانه , زمینه های عقب ماندگی اجتماعی , اقتصادی , علمی و فرهنگی اروپاییان را فراهم آوردند .
رکن دیگر مهم در قرون وسطا , حاکمیت فئودال ها بود که بدلیل داشتن زمینهای وسیع , ثروت و قدرت زیادی بدست آورده بودند . هر فئودال با داشتن تعدادی کشاورز و سرباز و با ساختن یک قلعه , برای خود حکومت مستقل تشکیل میدادند .
نیروی نظامی فئودال ها , شوالیه ها بودند که بیشتر در جنگ به سر می بردند . در زمان فئودالها , توجه به علم و بهبود زندگی مردم کمتر بود .

آشنایی مسلمانان با اروپاییان و وقوع جنگهای صلیبی

در اوایل قرن هشتم میلادی , یا آخرین سالهای قرن اول هجری , مسلمانان از طریق شمال آفریقا وارد نواحی جنوبی اروپا ( اسپانیا و فرانسه ) شده و در آن جا , دولتهای مسلمان را تشکیل دادند و زمینه آشنایی اروپاییان با تمدن اسلامی و استفاده از این تمدن فراهم شد .
از سوی دیگر امپراطوری روم شرقی که در نبرد ملازگرد از سلجوقیان شکست خورده بود , در عصر سلجوقی , از دولتهای اروپایی درخواست کمک کرد و این دولتهای گرفتار مشکلات اقتصادی نیز تصمیم گرفتند تا جهت کمک به روم شرقی به مسلمانان حمله کنند و مناطق آباد و ثروتمند را تصرف کنند .
اما هجوم به جهان اسلام بدنبال فتوای پاپ آغاز شد . پاپ فتوا داد تا سپاهیان مسیحی , بیت المقدس را که محل زندگی عیسی ( ع ) بود را از مسلمانان پس بگیرند و آنان نیز بدلیل نقش کردن صلیب بر روی سینه هایشان به صلیبیون معروف شدند و به سمت بیت المقدس حمله کردند . در این نبردها که به جنگهای صلیبی مشهور شده بود , بسیاری از آبادیهای مسلمانان ویران و بسیاری از مسلمانان پس از تصرف بیت المقدس کشته شدند . گر چه جنگهای صلیبی با شکست اروپاییان پایان یافت . اما مدتی بعد مسلمانان به فرماندهی صلاح الدین ایوبی بیت المقدس را پس گرفتند.

نتایج جنگهای صلیبی

اروپاییان علیرغم شکست در جنگهای صلیبی , فواید بسیاری را عاید خود ساختند . چرا که با مشاهده تمدن عالی و فرهنگ پیشرفته مسلمانان متوجه عقب ماندگی خود شدند و تصمیم گرفتند از دستاوردهای فکری و علمی مسلمانان استفاده کنند . آنان بسیاری از کتابهای مسلمانان را در زمینه فلسفه , پزشکی , ستاره شناسی و ریاضیات به اروپا بردند و ترجمه کردند و از طرف دیگر بسیاری از دستاوردهای مسلمانان مانند کاغذ , وسایل ستاره شناسی و دارو که از پیشینیان خود گرفته بودند , از راه تجارت وارد اروپا شد .
یکی دیگر از فواید جنگهای صلیبی , از بین رفتن سلطه پاپ و فئودالها بود اروپاییان توانستند با آزادی بیشتر به کسب علم و ثروت بپردازند . در نتیجه اروپا وارد مرحله جدیدی از تاریخ خود به نام رنسانس یا دوران تولد مجدد شد .

سال هجری سال میلادی وقایع ایران و اسلام وقایع اروپا
-

۱

۱۴

۹۳

۱۱۴

۱۷۰

۴۶۳

۴۸۹

قرن ۷

۸۵

۴۷۶

۶۲۲

۶۳۵

۷۱۱

۷۳۲

۷۸۶

۱۰۷۱

۱۰۹۷

قرن ۱۳

۱۴۵۳

ساسانیان در ایران-

اعراب جاهلی در عربستان

هجرت پیامبر به مدینه

خلافت خلیفه دوم

خلفای بنی امیه

خلفای بنی امیه

هارون الرشید

جنگ ملازگرد

آغاز جنگهای صلیبی

حمله مغول به ایران

تیموریان

هجوم اقوام وحشی به روم و انقراض روم غربی

آغاز دوره قرون وسطا

حاکمیت کلیسا و فئودالیسم در اروپا

شروع پیشروی مسلمانان در خاک روم شرقی

پیشروی طارق در اسپانیا

آخرین پیشروی مسلمانان در اروپا

شارلمان امپراطور فرانکها

نگرانی اروپاییان از پیروزی سلجوقیان

ادامه اشکر کشی به فلسطین

آشنایی اروپاییان با جهان اسلام

رشد تجارت و شهرنشینی در اروپا – مسافرت  مارکوپولو

تصرف قسطنطنیه به وسیله ترکان عثمانی

رسانس در اروپا

کشف آمریکا و دیگر اکتشافات جغرافیایی

چهارشنبه چهارم آبان 1390به قلم: سید امین آقامیری ™      
21:56   ایران در زمان تیموریان

قدرت یافتن حکومت های محلی پس از ایلخانان

پس از مرگ ابو سعید آخرین ایلخان مغول و به توافق نرسیدن سرداران مغول در مورد جانشینی او ، جنگ در میان آنان در گرفت و هر یک در گوشه و کنار این سرزمین حکومتهای محلی پدید آوردند . اما این دولتهای کوچک هم مدام با یکدیگر به جنگ می پرداختند و فقر و ویرانی و ستم را در همه جا گسترش میدادند .

تشکیل دولت شیعی سربداران

پس از انقراض حکومت ایلخانان و افزایش ظلم و ستم بر مردم و گرفتن مالیاتهای سنگین ، شخصی به نام شیخ خلیفه به هدایت مردم و قیام علیه ظالمان پرداخت و سخنانش در میان مردم خراسان و طبرستان ( مازندران ) مورد قبول واقع شد . شیخ خلیفه توسط حاکمان مغول و بدلیل ترس از قیام مردم ، در مسجد سبزوار به دار آویخته شد و آنان مدعی شدند که او خود دست به این عمل زده است . پس از شیخ حسن جوری شاگرد وی ، راه استاد را ادامه داد ولی توسط مغولان دستگیر و زندانی شد .
در حقیقت ، دولت سربداران پس از مرگ ابوسعید و با از بین رفتن تعدادی از سربازان مغول ، در روستای باشتین در نزدیکی سبزوار صورت گرفت . در این روستا مردم با قیام و از بین بردن سربازان خوشگذران مغول ، اعلام کردند که : سر به دار میدهیم و تن به ذلت نمی دهیم . و به همین جهت قیام و دولت آنان به سربداران معروف شد .
در راس قیام کنندگان دو برادر به نامهای عبدالرزاق و وجیه الدین مسعود حضور داشتند و شیخ حسن توسط وجیه الدین مسعود از زندان نجات یافت و قلمرو سربداران را توسعه بخشید .
اما دولت سربداران بدلیل ضعف ها و اختلافات داخلی از یک طرف و درگیری با دشمنان خارجی از طرف دیگر دوام چندانی نیاورده و با حمله تیمور از بین رفت .

ابتدای کار تیمور

نواحی آسیای مرکزی و ماوراء النهر به یکی از فرزندان چنگیز خان یعنی جغتای واگذار شد و قلمرو نوادگان این شخص نیز به دلیل جنگ میان فرماندهان مغول مانند قلمرو ایلخانان در مغول دچار آشفتگی و هرج و مرج بود .
تیمور از میان این فرماندهان با ادعای اینکه از بستگان چنگیز است برای گسترش قلمرو خویش از هیچ جنایت و بی رحمی روی گردان نبود و بتدریج توانست تمامی آسیای مرکزی و ماوراء النهر را تصرف کند .

لشکر کشی تیمور

تیمور پس از استحکام موقعیت خود ، سمرقند را پایتخت خویش قرار داده و پس از حمله به کشورهای اطراف ، خوارزم و سپس مغولستان را فتح کرد و پس از مشاهده اوضاع آشفته ایران ، به این کشور نیز حمله ور شد. تیمور بدلیل ظلم و ستم و کشتار فراوان و مقاومت و قیام مردم علیه او ، سه بار به ایران حمله کرد و در طی این حملات ، تمام خاک ایران و کشورهای اطراف را ویران ساخت .
از طرفی آسیای صغیر نیز از یورش تیمور بی نصیب نماند . این منطقه در آن هنگام در تصرف با یزید ، سلطان عثمانی بود . سلسله عثمانی پس از انقراض سلجوقیان توسط یکی از ترکان به نام عثمان بوجود آمده بود گر چه با یزید خود در برابر تیمور شکست خورده و اسیر شد اما کلی بعد جانشینانش دولت عثمانی را قدرتمند کردند .
تیمور در اواخر عمر ، به روسیه نیز لشکر کشی کرد و در سر داشت چین را نیز تصرف کند ، اما با مرگ خود جهان را آسوده ساخت .

فرزندان تیمور راه پدر را ادامه نمیدهند

پس از مرگ تیمور ، حاکمان مطیع او ، بار دیگر اعلام استقلال کردند و هر یک از فرزندانش نیز در گوشه ای برای خود تشکیل حکومت دادند . از جمله این فرزندان شاهرخ جانشین تیمور ، مردی آرامش طلب و علاقمند به عمران و آبادی بود . پایتخت او یعنی شهر هرات مرکز هنرمندان و دانشمندان بود و مسجد گوهر شاد در شهر مشهد ، توسط همسر او گوهر شاد خانم بنا شد . بایسنقری یکی از فرزندان شاهرخ نیز همانند پدر از هنرمندان حمایت کرده و به جمع آوری آثار ادبی ، کتاب و شعر علاقه نشان میداد . و شاهرخ خود نیز از خطی بسیار زیبا بر خوردار بود .
الغ بیک ، پسر شاهرخ ، پس از مرگ پدر ، راه او را ادامه داده و به دستور او رصدخانه بزرگی در سمرقند ساخته شد که ریاضی دانان و ستاره شناسان در آن به تحقیق مشغول بودند .
سلطان حسن بایقرا ، آخرین پادشاه تیموریان ، در هرات مدرسه ها و عمارتهای بسیاری را بنا کرد . دو شخصیت معروف دوره تیموریان عبارت بودند از بهزاد نقاش معروف و حافظ شیرازی ، شاعر پر آوازه ایرانی

ازبکان ، قراقویونلوها و آق قویونلوها

پس از مرگ تیمور و افزایش اختلاف میان خاندان وی ، دولت ازبکان ( از جمله دشمنان تیموریان ) که بوسیله نوادگان چنگیز در ماوراء النهر تشکیل شده بود ، بارها به خراسان حمله کرده و در نهایت سلسله تیموریان را منقرض ساختند . با انقراض تیموریان ، قدرتمندان محل از جمله دو طایفه آق قویونلوها و قراقویونلوها که هر دو از قبایل چادر نشین ترک به شمار می آمدند ، فرصت کشور گشایی یافتند . اما مدتی بعد طایفه قراقویونلوها ، به دست آق قویونلوها منقرض شده و خودشان نیز توسط شاه اسماعیل صفوی از میان رفتند

چهارشنبه چهارم آبان 1390به قلم: سید امین آقامیری ™      
21:55   خوارزمشاهیان و مغولان

سرزمین خوارزم و منصب خوارزمشاهی
سرزمین خوارزم در شمال ماوراء النهر و در کنار دریاچه خوارزم ( آرال کنونی ) ، بدلیل اینکه در قسمت پایین دو رود سیحون و جیحون قرار داشت . از کشاورزی پر رونق و تجارت گسترده بر خوردار بود.
از آنجایی که خوارزم یک ایالت مرزی به شمار می آمد با فتح ماوراء النهر بوسیله مسلمانان اهمیت آن افزوده شد و حکامی که توسط سلجوقیان برای اداره آن تعیین می شدند ، اختیارات فراوان داشتند . آن ها خوارزمشاه یا شاه خوارزم نامیده میشدند که مشهورترین آنان سلطان محمد خوارزمشاه بود که پس از سلجوقیان به حکومت رسید.

دولت خوارزمشاهیان چگونه دولتی

بدلیل آنکه خوارزمشاهیان بر دولت محلی – ماننداتابکان تسلط نداشتند ، موفقیتهایی را که تا زمان سلطان محمد بدست آورده بودند ، دوام و استواری چندانی نداشت ، چرا که دولتهای محلی از شاه خوارزم که پایتخت او شهر گرگانج بود اطاعت نمی کردند . بطور کلی مردم از وضعیت حکومت سلطان محمد رضایت نداشتند چرا که وی با خلیفه عباسی دشمن بود و مداخله ترکان خاتون(مادرش با او)، باعث اختلال در کارها میشد.
سلطان محمد ، پادشاه مغرور ، در اواخر سلطنت خود با شکست دادن دولت قراختاییان و انقراض حکومت ایشان ، یکی از بزرگترین اشتباهات خود را مرتکب شد و این کشور را به تصرف خود در آورد .

چنگیز خان و مغولان

مغولان اقوام بیابان گردی بودند که در مغولستان زندگی می کردند . مغولستان در شمال کشور چین قرار داشت و دارای آب و هوای سرد و خشک بود . مغولان بیشتر اوقات خود را به قتل و غارت یکدیگر و یا هجوم به سرزمینهای آباد شمال چین می گذراندند.
و چنگیز خان ، حاکم مغولستان ، در زمان سلطان محمد خوارزمشاه ، پس از جنگهای بسیار به ریاست قبیله های مغول رسیده بود . چنگیز خان بدلیل بی رحمی و ستمگری و حمله به کشورهای اطراف برای مغولها بهترین حاکم به شمار می آمد و دستوراتش که یاسا ( قانون ) نامیده می شد ، از سوی آنان بدقت اجرا میشد .
چنگیز پس از حمله به چین و کشتار ساکنان و غارت اموال مردم ، شمال این کشور را تصرف کرده و بازرگانی را برای تجارت به ایران فرستاد.

حمله مغول ها به ایران

دانستیم که چنگیز خان بازرگانانی را جهت تجارت به ایران فرستاد ، اما عملکرد حاکم شهر و سلطان محمد ، زمینه را برای حمله مغولان به ایران فراهم ساخت .
بازرگانان به یکی از شهرهای مرزی به نام اترار وارد شدند . اما حاکم شهر اترار بدلیل طمع ورزی به اموال ایشان ، آنان را دستگیر کرده و به دروغ از سلطان محمد خواست تا آنان را به اتهام جاسوسی به قتل برساند و پس از موافقت سلطان محمد ، حاکم اترار ، اموال تجار را تصاحب و دستور قتل آنان را صادر کرد .
چنگیز خان پس از اطلاع از این واقعه ، حاکم اترار را از سلطان محمد در خواست کرد . اما وی بدلیل سنت فامیلی حاکم اترار با ترکان خاتون از اینکار سرباز زد و در نتیجه چنگیز خان با این بهانه در سال ۱۶۶هجری به ایران حمله کرد .
مغولان پس از حمله به ایران علیرغم مقاومت دلیرانه مردم به سرعت ده ها شهر را متصرف کردند و پس از ویران کردن شهرها و غارت اموال ، صدها هزار نفر را به قتل رساندند حمله مغولان یکی از زیانبارترین حملات تاریخ است چون آنان سرزمینهای سر سبز را از بین برده و حتی حیوانات را نیز به نابودی کشاندند. و سلطان محمد که خود عامل این حمله بود ، پس از اطلاع از حمله چنگیزخان پا به فرار گذاشت و در جزیره آبسکون ( در دریای مدیترانه ) ، در گذشت .
سلطان جلال الدین خوارزمشاه ، پسر سلطان محمد از جمله کسانی بود که در مقابل مغولان ایستادگی کرد و در چندین جنگ مغولان را شکست داد اما پس از شکست از چنگیز خان به هندوستان فرار کرد . اما پس از بازگشت چنگیز خان به مغولستان و مرگ وی ، جلال الدین به ایران بازگشت و با سپاهیان مغول جنگید و بعد به دست فردی ناشناس کشته شد و با مرگ وی ، عمر سلسله خوارزمشاهیان به پایان رسید.

لشکر کشی هلاکوخان به ایران

متصرفات چنگیز خان که از چین تا اروپا گسترده شده بود ، در اواخر عمر چنگیز خان ، میان چهار فرزند او تقسیم شد . و فرزندانش پس از مرگ او مجددا تصمیم گرفتند تا به ایران حمله کنند و دلیل این حمله مجدد ، قیام پی در پی مسلمانان و مردم غیور ایران بود که سلطه مردم و حشی و غیر مسلمان را نمی پذیرفتند .
از طرف دیگر اسماعیلیان نیز در قلعه کوهستانی در برابر مغولان ایستادگی میکردند و خلیفه بغداد نیز حاضر به اطاعت از خان مغول نمی شد . حمله به ایران توسط هلاکوخان نوه چنگیز و پس از سی سال از حمله اولیه آغاز گردید هلاکوخان با یک سپاه عظیم به ایران حمله ور شد ، اسماعیلیان را سرکوب کرد و پس از فتح بغداد ، آخرین خلیفه عباسی را به قتل رساند و سلسله عباسیان در سال ۶۵۶هجری منقرض شد . با حمله سپاهیان هلاکوخان ، تنها شهرهایی از ویرانی نجات یافتند که تسلیم مغولان شده بودند و بسیاری از شهرها ویران و غارت شدند .

تاسیس دولت ایلخانان مغول در ایران

مراغه پس از فتح ایران توسط هلاکوخان ، پایتخت او شد و وی سلسله ای را تاسیس کرد که ایلخانان نام گرفت . از آنجایی که مغولان تحت تاثیر و فرهنگ و تمدن ایرانی قرار گرفته و بسیاری از عادتهای زشت و خوی وحشی گری خود را کنار گذاشته بودند ، از وزیران و کارمندان ایرانی از جمله خواجه نصیر توسی و خواجه رشیدالدین فضل الله بهره بردند و این دو وزیر با تدبیر به مردم خدمت بسیار کردند.
یکی از ایلخانان معروف به نام غازان خان ، خواجه رشیدالدین فضل الله را به وزارت گمارده بود و در این زمان اداره امور کشور بسیار منظم شده و از ظلم و ستم حکام مغول جلوگیری به عمل آمد و در این زمان ، مغولان ساکن در ایران که به اسلام متمایل شده بودند به تدریج مسلمان شدند.

پایان حکومت ایلخانان

از آنجایی که سرداران مغول قدرت بسیاری داشتند و انتخاب ایلخانان با نظر آنان صورت میگرفت ، پس از غازان خان ، دولت ایلخانان ضعیف شد . سرداران مغول خصوصا آنهاکه با وزیران ایرانی مخالف بودند و حضور آنها را مانع اجرای خودسری های خویش میدانستند ، در امر مداخله کرده و باعث بی نظمی بسیار می شدند .
وقتی آخرین ایلخان مغول به نام ابوسعید که جوانی کم تجربه بود و عمر چندانی هم نکرد، از دنیا رفت ، قلمرو او میان سرداران مغول و بستگانش تجزیه شد و دولت ایلخانان سرانجام در نیمه اول قرن هشتم ( ۷۳۶ هجری قمری ) منقرض شد .
هر چند که حملات مغولان به ایران صدمات بسیاری را به این سرزمین پهناور وارد آورد. اما هیچگاه نتوانست خصوصیت استقلال طلبی و علم دوستی مردم ایران را از بین ببرد و ایرانیان همچنان با وجود مفاخر علمی و فرهنگی چون سعدی که در عصر مغول زندگی میکرد به حیات خود ادامه دادند.

چهارشنبه چهارم آبان 1390به قلم: سید امین آقامیری ™      
21:53   غزنویان و سلجوقیان

خاستگاه ترکان و چگونگی ورود آنان به ایران

ترکان که ابتدا در نواحی شرقی و دوردست آسیای مرکزی زندگی میکردند مجموعه قبایلی بودند که در دوران ساسانیان به ایران حمله ور شدند و شکست خوردند .
آنان دو وجه مشترک داشتند:


در نتیجه پیشروی سپاهیان مسلمان در آسیای مرکزی و سرزمین های ترک نشین ، تعداد زیادی از ترکان اسلام را شناختند و مسلمان شدند و به تدریج عده زیادی از آنان به داخل ایران راه یافتند.
۱- زبان ترکی ۲- زندگی دام داری

غزنویان ، اولین سلسله ترک نژاد در ایران

آلپتکین ، یکی از سپهسالاران سامانیان ، در اواخر عمر خود ، از دولت سامانی ناراضی شد و به شهر غزنین رفت و با جانشینانش در این شهر حکومتی را تشکیل داد که این حکومت غزنویان نامیده شد . آن ها از غزنین به جنگ با بت پرستان می رفتند .
سلطان محمودغزنوی ، بزرگترین فرمانرواهای غزنویان ، قلمرو خود را از غزنین فرا تر برد . او به سیستان لشکر کشید و بقایای صفاریان را بر انداخت ، به خراسان و ماوراءالنهر حمله کرد و قسمتی از قلمرو آل بویه را به تصرف درآورد.سلطان محمود در طول حکومت داری خود ، چندین بار به هندوستان لشکرکشی کرد و هر بار بر قلمرو غزنویان افزود و با غارت بت خانه های هندوستان ، ثروت فراوانی را نصیب خود کرد و باعث شد تا زمینه حملات بعدی غزنویان به هندوستان فراهم شود . از جمله بت خانه هایی که در هندوستان توسط سلطان محمود فتح شد ، معبد سومنات بود .
از خصوصیات سلطان محمود غزنوی علاقه او به شاعران بود و دربار او همیشه مرکز تجمع بسیاری از شاعران بود . از شاعران به نامی که در این دوره می زیستند، فردوسی توسی را می توان نام برد با این تفاوت که او شاعر درباری نبود .

نابسامانی و تهاجم خارجی ، غزنویان را ضعیف می سازد

پس از سلطان محمد ، پسرش مسعود ، حکومت را به دست گرفت . سلطان مسعود از کاردانی و تدبیر پدرش بهره ای نداشت .از جمله یکی از وزیران معروف دولت غزنوی به نام حسنک وزیر را به سلطان مسعود پس از پدرش مسعود بر مسند حکومت نشست اما از کاردانی و تدبیر پدرش ، اتهام مخالفت با حکومت خود به قتل رساند . اما به دلیل لشکر کشی متعدد به نواحی مختلف ایران و کسب فتوحات در هند ، از مرز شمالی غزنویان یعنی ماوراء النهر غفلت کرد و در نتیجه ترکان سلجوقی وارد خراسان شده و با در هم شکستن سپاه سلطان مسعود ، او را فراری دادند . دولت غزنوی مدت ها به صورت یک دولت کوچک محلی در غزنین بدون اهمیت و اقتدار به حیات خود ادامه داد.

سلجوقیان حکومت قدرتمندی را در ایران تاسیس می کنند

جد طغرل ، بنیان گذار سلسله سلجوقیان ، سلجوق نام داشت و به همین دلیل سلسله او را سلجوقیان نام نهادند. آنان برای جست و جوی چراگاه دام های خود ، به تدریج از دشتهای آسیای مرکزی وارد ماوراء النهر و خراسان شدند. و سلطان مسعود غزنوی را در جنگ دندانقان در سال ۴۳۰ هجری شکست دادند.
طغرل پس از پیروزی بر غزنویان ، بقای دولت آل زیار را بر انداخت و سپس به نواحی مرکزی و غربی ایران رفت و حکومتهای شاهزادگان آل بویه را منقرض کرد و قلمرو خود را تا شام گسترش داد اما از آنجایی که خلیفه بغداد او را تائید میکرد ، به او احترام می گذاشت .
آلب ارسلان برادر زاده طغرل پس از او به حکومت رسید و فتوحات سلجوقیان را ادامه داد. به عنوان مثال به روم شرقی لشکر کشید و در جنگ ملازگرد ، شکست سختی بر سپاهیان روم شرقی وارد آورد و امپراطور روم را اسیر کرد. پس از فتح ملازگرد ، قسمتهای بزرگی از آسیای صغیر به تصرف ترکان مسلمان درآمد و این مسئله اروپاییان را نگران کرد . سلطان ملکشاه ، پسر آلب ارسلان ، جانشین پدرش شد . او بدلیل فتوحات خود و گسترش متصرفات سلجوقیان از شرق تا چین و از غرب تا دریای مدیترانه ، مشهورترین سلطان سلجوقی به شمار می آید و پس از اسلام ، نخستین بار بود که چنین دولت بزرگی به شمار می آمد . پایتخت ملکشاه اصفهان بود .

وزیران بزرگ ، دولت سلجوقیان را اداره می کنند

دوره سلجوقیان را می توان عصر وزیران بزرگ نامید . بدلیل آنکه کشور پهناور سلجوقیان را وزیران کاردان و خردمند ایرانی اداره می کردند . آنان خود از قبایل صحرا گرد بودند و میدانستند که سرزمین پهناور وبا جمعیت بسیار و تمدن و فرهنگ پیشرفته ، با وجود افراد آشنا به کشورداری موفق خواهد شد .
از جمله مشهورترین وزیر دوره سلجوقی خواجه نظام الملک توسی است که بناهای متعددی را از جمله مدارس نظامیه بر پا کرد . این مدارس در شهرهای بزرگ مانند بغداد و نیشابور تاسیس شده بود و در آن طلاب و دانشمندان تحصیل می کردند . این اقدامات باعث شد تا عصر سلجوقیان ، عصر شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی به حساب آید.

تجزیه قلمرو سلجوقیان

تجزیه دولت سلجوقیان در زمان سلطنت سلطان سنجر فرزند ملکشاه اتفاق افتاد . در حقیقت با وحدت فرزندان سلجوق و وجود وزیران لایق ، تصرف سرزمینهای بسیار وسیع و تاسیس دولت سلجوقیان محقق شد اما بدلیل نزاع بر سر جانشینی ملکشاه و نیز وجود مقامی به نام اتابک در دولت سلجوقی ، قلمرو آنان پس از ملکشاه تجزیه شد.

اتابک

شد لقب اتابک یا پدر بزرگ لقب کسی بود که همراه با شاهزادگان جوان و بی تجربه سلجوقی ، جهت کمک در امر کشورداری برای اداره هر یک از نواحی قلمرو آنان رهسپار می شد . اتابک عملا اختیارات بسیاری داشت چرا که اولا” ناحیه مربوط به خود را برای شاهزاده سلجوقی اداره میکرد و ثانیا” اورا برای کشورداری تعلیم می داد ، پس همه کارها عملا به دست او انجام می گرفت .با این اقدامات اتابکان که در نظر داشتند یا خود حکومت را در دست بگیرند ، یا شاهزاده تحت سرپرستی خود را مستقل کنند، دولت سلجوقیان ضعیف و تجزیه شد.

دشمنان سلجوقیان

علیرغم تلاش سلطان سنجر فرزند ملک شاه جهت متحد و قوی ساختن حکومت خود ، بدلیل پیدایش سه قدرت نیرومند در شمال شرقی ایران ، این تلاش به نتیجه رسید و به همین دلیل شهر مرو در شمال خراسان پایتخت سلطان سنجر شد تا به مرزهای شمال شرقی ایران نزدیکتر باشد.
دولت قراختاییان اولین دشمن سلجوقیان نام داشت و سلطان سنجر در جنگ با آنان شکست خورد و سپاهیانش کشته شدند .
دسته ای از ترکان بنام غزها دومین دشمنان سلجوقیان به حساب می آمدند که پس از حمله به خراسان سلطان سنجر را شکست دادند و مرو را فتح کرده ، سلطان سنجر را به اسارت خود در آوردند
دولت خوارزمشاهیان در سرزمین خوارزم سومین دشمن سلجوقیان بودند. خوارزمشاهیان که از زیر دستان سلجوقیان بودند ، از ضعف و تجزیه آنان استفاده کرده و پس از اعلام استقلال ، خراسان را به تصرف در آوردند . با تصرف کامل خراسان بقیه قلمرو سلجوقیان به وسیله شاهزادگان سلجوقی و اتابکان تجزیه و تقسیم شده و به جای آنها ، حکومتهای محلی به وجود آمد .

اسماعیلیان ، فرمانروای کوهستان ها

شیعیان اسماعیلی که به امامت اسماعیل، فرزند امام جعفر صادق (ع) معتقدند ، در دوره سلجوقی و در ایران طرفدارانی بدست آوردند و رهبری آنان به عهده شخصی به نام حسن صباح بود. حسن صباح با زیرکی ، مبلغانی را به نواحی مختلف فرستاد و طرفدارانی را به سوی خود جذب کرد و با تصرف قلعه های کوهستانی بزرگ مانند الموت در نزدیکی قزوین ، آنجا را مرکز فعالیتهای خود قرار داد و پیروانش همانند او در بسیاری از کوهستانهای ایران قلعه های مستحکمی را بر پا کردند. از جمله کسانی که بدست پیروان حسن صباح به قتل رسید خواجه نظام الملک بود ، چرا که او مخالف سلجوقیان بود و تعدادی از پیروانش را مامور کرده بود که مخالفانش را به قتل برسانند. در حقیقت سلجوقیان هر چه قدر کوشیدند، نتوانستند موفق به سرکوب اسماعیلیان که اینک با اقدامات خود ، در دل همگان وحشت ایجاد کرده بودند ، نشدند . اما با حمله مغولان و فتح قلعه الموت ، اسماعیلیان سرکوب شدند.

اواسط قرن

چهارم تا

اواسط قرن

پنجم

غزنویان آلپتکین تاسیس حکومت در غزنین
سبکتکین توسعه قلمرو غزنویان
محمود تصرف قلمرو بازماندگان صفاریان – حمله به هند

تصرف قسمتی از قلمرو آل بویه

سروده شدن شاهنامه به وسیله فردوسی

مسعود اختلافات داخلی – شکست دندانقان
اواسط قرن

پنجم  تا

اواخر  قرن

ششم

سلجوقیان

طغرل تاسیس سلسله سلجوقی – وزارت عمیدالملک

پیروزی بر غزنویان ، آل زیار ، آل بویه

آلب ارسلان جنگ ملازگرد – وزارت نظام الملک
ملکشاه اوج قدرت سلجوقیان – نظام الملک – تاسیس وارس نظامیه – اوج تمدن اسلامی – رهبری اسماعیلیان به وسیله حسن صباح
دیگر پادشاهان

سلجوقی

تجزیه دولت سلجوقی
قدرت یافتم اتابکان

تهاجم قراختاییان ، خوارزمشاهیان و غزها

اتابکان آذربایجان

سلجوقیان شام

سلجوقیان روم

چهارشنبه چهارم آبان 1390به قلم: سید امین آقامیری ™      
21:51   حکومت علویان و دیلمیان

دیلم و دیلمیان

سرزمین مازندران و گیلان از نظر طبیعی به دو بخش جلگه ای و کوهستانی تقسیم میشد که به قسمت کوهستانی گیلان دیلم و به مازندران طبرستان می گفتند و از قرن سوم هجری اسلام در این مناطق پدید آمد و دولتهایی در آنجا تشکیل گردید.

دیلمیان از علویان طبرستان استقبال می کنند

در اواسط قرن سوم هجری , مردم طبرستان و دیلم توسط گروهی به نام علویان که از نسل امام حسن بودند , به دین اسلام فرا خوانده شدند و بدلیل تمایلات استقلال طلبانه , به کمک آنان دولت علویان را تاسیس کردند . مرکز حکومت آنان شهر آمل و از مشهورترین سران علویان داعی کبیر و و ناصر کبیر بود . حکومت علویان توسط سامانیان منقرض شد ولی پیروان و سپاهیان آن ها بدنبال انجام فعالیتهایی در سلسله آل زیار و آل بویه را تاسیس کردند.

آل زیار نخستین سلسله دیلمیان را تاسیس می کند

در اوایل قرن چهارم هجری , بسیاری از سربازان و سرداران دیلمی که در خدمت علویان بودند , به دلیل نداشتن رهبری و حکومت , سرگردان بودند اما تعدادی از آنان به خدمت سامانیان در آمدند از جمله مردآویج , پسر زیار که از سرداران دلیر دیلمی بود و آرزو داشت حکومتی مستقل تشکیل دهد . او کار خود را با تصرف گرگان و طبرستان آغاز کرد و برخی از شهرهای مرکزی و غربی ایران را به تصرف در آورد . مردآویج پس از آنکه اصفهان را مرکز حکومت خود قرار داد , راه و رسم ساسانیان را پیشه خود ساخت .اما بدلیل بد رفتاری با سپاهیان خود , به دست آنان کشته شد .

هجوم دشمنان , آل زیار را ضعیف می کند

وشمگیر , برادر مردآویج , پس از مرگ او به حکومت آل زیار رسید و مورد حمله و یورش سامانیان قرار گرفت . در مقابل این حملات آل زیار کلیه متصرفات خود را از دست دادند و تنها گرگان را برای خود حفظ نمودند و دولت آل زیار در زمان سلجوقیان از میان رفت .

آل بویه , دومین سلسله دیلمیان را تاسیس میکنند

حکومت مستقل آل بویه توسط علی , حسن , احمد پسران ماهیگیری به نام بویه تاسیس گردید . این سه تن دیلمیانی بودند که به مردآویج پیوستند و پس از قتل او , این حکومت را تاسیس کردند .
علی امیر بزرگ آل بویه , دشمن خلیفه عباسی بود و دو برادرش احمد و حسن از او اطاعت میکردند و در نتیجه احمد جهت فتح بغداد با سپاهیانش رهسپار عراق شد . او بغداد را فتح کرد و خلیفه را به زندان افکند . اما چون خلیفه عباسی حاضر به اطاعت از ال بویه شد , دیلمیان از انقراض عباسیان منصرف شدند.

امیر عضدالدوله دیلمی

در زمان عضدالدوله ,فرزند حسن , مشهورترین فرمانروای دیلمی , آل بویه قدرت بسیار داشتند و تقریبا سراسر ایران را تحت اختیار داشتند . عضدالدوله بدلیل علاقه به عمران و آبادی بیمارستان عضدی را در بغداد تاسیس کرد و در آن پزشکان علاوه بر درمان , به آموزش طب نیز میپرداختند . در زمان عضدالدوله , سدی بنام بند امیر بر روی رودخانه کر بسته شد . و در این زمان کشاورزی و آبادانی رونق فراوان یافت.

تجزیه دولت آل بویه

شاهزادگان دیلمی پس از آل بویه برای بدست آوردن قلمرو بیشتر با هم به زد و خورد پرداختند و هر یک حکومت مستقل تشکیل دادند . در حقیقت اولین دولت کاملا مستقل در زمان آل بویه تشکیل شد و آنها در ایران جایگاه خاصی دارند . در این دوران عمران و آبادانی و توجه به دانشمندان و نویسندگان رواج فراوان یافت . ابوعلی سینا دانشمند بزرگ ایران در اواخر عمر خود در همدان وزیر آل بویه بود.

اواسط قرن سوم علویان طبرستان داعی کبیر

ناصر کبیر

استقلال طبرستان
آل زیار مرد آویج

وشمگیر

تاسیس سلسله آل زیار
حکومت در گرگان
قرن چهارم هجری آل بویه علی تاسیس سلسله آل بویه
حسن حکومت در اصفهان, ری , همدان
احمد فتح بغداد
عضدالدوله اوج قدرت دیلمیان
تجزیه دولت آل بویه
دیالمه همدان دیالمه فارس دیالمه عراق
اواخر قرن پنجم حمله سلجوقیان و پایان کار دیلمیان
چهارشنبه چهارم آبان 1390به قلم: سید امین آقامیری ™